Đầu năm 1930, phong trào đấu tranh của công nhân đồn điền cao su Phú Riềng bùng nổ, làm rung chuyển bộ máy cai trị của thực dân Pháp, ghi dấu một mốc son chói lọi trong lịch sử cách mạng Việt Nam với tên gọi “Phú Riềng Đỏ”

. Sự kiện thành lập Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ngày 28/10/1929 tại đây chính là hạt nhân quyết định bước chuyển từ đấu tranh tự phát sang tự giác, có tổ chức của giai cấp công nhân

. Trải qua gần một thế kỷ, câu hỏi đặt ra cho hôm nay không chỉ là gìn giữ một địa danh lịch sử, mà là làm sao để di sản ấy tiếp tục sống, lan tỏa và trở thành nguồn lực phát triển kinh tế – xã hội cho địa phương.

1. Bốn lớp giá trị và yêu cầu chuyển mình của một Di tích Quốc gia

Nằm trên địa bàn xã Thuận Lợi, Di tích lịch sử Địa điểm thành lập Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở Phú Riềng đã trải qua nhiều chặng đường bảo tồn: từ việc dựng bia ghi dấu năm 1985, được xếp hạng Di tích lịch sử Quốc gia năm 1999, đến đợt tu bổ, mở rộng không gian lên 4.457,6 m² năm 2019. 

Nhìn từ góc độ khoa học, di tích chứa đựng 4 lớp giá trị đặc biệt:

1. Lịch sử Đảng: Nơi lưu giữ tư liệu thực địa về sự ra đời của một trong những tổ chức Đảng cộng sản đầu tiên trong phong trào công nhân miền Đông Nam Bộ. 
2. Lịch sử ngành cao su: Phản ánh chân thực cuộc sống gian khổ của phu đồn điền và quá trình hình thành giai cấp công nhân Việt Nam. 
3. Văn hóa – Giáo dục: Nguồn học liệu sống động bồi đắp tinh thần yêu nước, ý chí tự lực tự cường cho thế hệ trẻ. 
4. Biểu tượng vùng đất: Gắn liền với diện mạo đất đỏ bazan và truyền thống cách mạng kiên cường của Đông Nam Bộ. 

Tuy nhiên, thực tiễn công tác bảo tồn hiện nay cho thấy di tích vẫn chủ yếu dừng lại ở chức năng tưởng niệm. Không gian diễn giải bối cảnh đồn điền cao su xưa chưa thực sự hoàn chỉnh; các điểm chứng tích liên quan như Suối Đá, Làng 2 – Làng 3, Nhà Chủ nhất, Két nước còn nằm rải rác, thiếu sự kết nối hạ tầng và thuyết minh đồng bộ. Mặt khác, các chương trình giáo dục truyền thống và sản phẩm du lịch về nguồn vẫn chưa được thể chế hóa thành các dịch vụ thường xuyên, có sức thu hút lớn với du khách và thế hệ trẻ. 

2. Hệ giải pháp đồng bộ: Kết nối không gian, công nghệ và sinh kế cộng đồng

Nhằm giải quyết những "điểm nghẽn" đó, tại Hội thảo khoa học “Giá trị đặc biệt tiêu biểu của Di tích lịch sử Địa điểm thành lập Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở Phú Riềng, TP Đồng Nai” (ngày 22/10/2026), Đảng ủy xã Thuận Lợi đã đưa ra hệ thống 6 nhóm giải pháp đột phá, chuyển tư duy từ “bảo tồn tĩnh” (chỉ giữ gìn hiện trạng) sang “bảo tồn động” (đưa di sản vào dòng chảy kinh tế – xã hội): 

Giải pháp 1: Hoàn thiện hồ sơ khoa học, quy hoạch tuyến chứng tích

Không thể nhìn nhận di tích chỉ là một đài tưởng niệm đơn lẻ. Cần rà soát, bổ sung hồ sơ khoa học để đề nghị xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt. Đồng thời, quy hoạch kết nối khu di tích trung tâm với các địa điểm chứng tích phụ cận (Suối Đá, Làng 2 – Làng 3, Nhà Chủ nhất, Két nước) để tạo thành một tuyến tham quan khép kín, tái hiện toàn bộ không gian sống và đấu tranh của công nhân cao su xưa. 

Giải pháp 2: Đổi mới giáo dục qua mô hình "Một ngày về Phú Riềng Đỏ"

Thay vì các buổi dâng hương ngắn gọn, công tác giáo dục truyền thống cần chuyển hướng sang hình thức trải nghiệm thực tế. Hành trình “Một ngày về Phú Riềng Đỏ” sẽ cho phép học sinh, sinh viên và du khách không chỉ nghe thuyết minh, xem tư liệu mà còn được trực tiếp trải nghiệm công việc cạo mủ cao su, hòa mình vào đời sống công nhân. Song song đó là việc số hóa học liệu địa phương và duy trì “Tuần lễ Phú Riềng Đỏ” định kỳ vào dịp 28–29/10 hằng năm. 

Giải pháp 3: Chuyển đổi số và truyền thông đa phương tiện

Để lịch sử tiếp cận gần hơn với giới trẻ, di tích cần khoác lên mình "lớp áo công nghệ": 

• Xây dựng hệ thống mã QR thuyết minh đa ngôn ngữ tại từng điểm dừng. 
• Số hóa không gian bằng Bảo tàng ảo 3D, cho phép du khách tham quan trực tuyến. 
• Sáng tạo các chuỗi Podcast, phim ngắn lịch sử đăng tải trên các nền tảng số với thông điệp chủ đạo: “Phú Riềng Đỏ – từ địa ngục cao su đến ánh sáng cách mạng”. 

Giải pháp 4: Mở rộng các tuyến du lịch "Về nguồn" liên vùng

Đặt di tích Phú Riềng Đỏ trong mối liên kết rộng lớn hơn của du lịch lịch sử – văn hóa: 

• Tuyến nội vùng: Kết nối di tích Phú Riềng Đỏ với các nông trường cao su và điểm di tích lân cận. 
• Tuyến liên vùng: Xây dựng tour kết nối chuỗi di tích cách mạng trọng điểm: Trấn Biên – Chiến khu Đ – Đồng Xoài – Phú Riềng Đỏ – Lộc Ninh – Tà Thiết – Nhà tù Bà Rá – Sóc Bom Bo. 

Giải pháp 5: Bảo tồn gắn với sinh kế và phát triển cộng đồng

Sức sống của di tích nằm ở sự đồng hành của người dân địa phương. Xã Thuận Lợi định hướng đào tạo bà con trở thành những hướng dẫn viên, người kể chuyện lịch sử; đồng thời phát triển các sản phẩm đặc trưng địa phương (OCOP), quà lưu niệm từ cây cao su để tạo nguồn thu nhập trực tiếp cho cộng đồng.

Giải pháp 6: Đa dạng hóa nguồn lực đầu tư

Kết hợp linh hoạt giữa ngân sách nhà nước, nguồn vốn xã hội hóa và sự hỗ trợ từ Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam. Huy động sự tham gia cố vấn chuyên môn của các nhà nghiên cứu lịch sử, chuyên gia bảo tồn và các nhân chứng, cựu công nhân cao su. 

3. Lộ trình chiến lược 2026 – 2045: Hướng tới tầm vóc quốc gia

Để các giải pháp không dừng lại trên giấy, lộ trình thực hiện được chia thành hai giai đoạn rõ ràng: 

• Giai đoạn 2026 – 2030 (Cấp thiết & Nền tảng): Tập trung hoàn thiện hồ sơ khoa học, tu bổ hạ tầng di tích hiện hữu, hoàn thành việc số hóa dữ liệu (QR code, bản đồ 3D), đào tạo đội ngũ thuyết minh viên địa phương và đưa vào vận hành các tour du lịch trải nghiệm nội vùng. 
• Giai đoạn 2031 – 2045 (Nâng tầm & Lan tỏa): Xây dựng Trung tâm giáo dục truyền thống và du lịch lịch sử ngành cao su mang tầm quốc gia; đẩy mạnh liên kết du lịch liên vùng Đông Nam Bộ, đưa Phú Riềng Đỏ trở thành điểm đến văn hóa – lịch sử hàng đầu của khu vực. 

Các đại biểu tham quan không gian trưng bày hiện vật và hình ảnh tư liệu tại Hội thảo khoa học "Giá trị đặc biệt tiêu biểu của Di tích lịch sử Địa điểm thành lập Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở Phú Riềng, TP Đồng Nai".

Bảo tồn và phát huy giá trị Di tích lịch sử Phú Riềng Đỏ không đơn thuần là việc gìn giữ những viên gạch, mảng tường hay những tấm bia đá ghi dấu quá khứ. Đó là hành trình làm sống động ký ức cách mạng, biến niềm tự hào lịch sử thành động lực phát triển kinh tế – xã hội thực chất cho xã Thuận Lợi và thành phố Đồng Nai. 

Khi lịch sử được kể bằng ngôn ngữ của công nghệ, được trải nghiệm bằng hơi thở của đời sống và gắn liền với lợi ích của cộng đồng, giá trị của “Phú Riềng Đỏ” sẽ tiếp tục lan tỏa, soi sáng và đồng hành cùng sự phát triển của quê hương trong kỷ nguyên mới.