Đưa kiến thức môi trường đến từng hộ dân

Buổi tập huấn được triển khai với sự phối hợp giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đồng Nai và UBND xã Thuận Lợi. Theo đó, Sở cử cán bộ chuyên môn trực tiếp về địa phương để hướng dẫn, trao đổi và giải đáp những vấn đề người dân có thể gặp phải trong quá trình thực hiện mô hình.

Nội dung tập huấn tập trung vào những vấn đề gần gũi với đời sống hằng ngày: nhận biết và phân loại các nhóm chất thải; cách thu gom, lưu giữ và bàn giao chất thải sau phân loại; thực hiện tái chế chất thải thực phẩm; phương pháp xử lý chất thải thực phẩm bằng máy tái chế chất thải hữu cơ và men vi sinh; đồng thời hướng dẫn thực hành và giải đáp những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai.

Đặc biệt, sự tham gia của 280 hộ dân ấp Làng 3 cho thấy mô hình không dừng lại ở một hoạt động tuyên truyền đơn thuần mà hướng đến việc tạo ra sự thay đổi ngay tại nơi chất thải phát sinh – đó chính là từng gia đình.

Bởi nếu rác được phân loại ngay từ đầu, những gì có khả năng tái chế sẽ không bị trộn lẫn với chất thải khác; chất thải thực phẩm có thể được thu gom và xử lý riêng; qua đó giảm lượng rác phải đưa đi xử lý cuối cùng.

Biến rác thải thực phẩm thành nguồn tài nguyên

Điểm đáng chú ý của mô hình thí điểm tại Thuận Lợi là không chỉ dừng ở việc “phân loại rác”, mà còn gắn phân loại với tái chế và xử lý chất thải thực phẩm thành phân bón hữu cơ.

Theo kế hoạch, chất thải thực phẩm sau khi được phân loại tại hộ gia đình sẽ được thu gom về khu vực đặt máy tái chế chất thải hữu cơ. Thiết bị thực hiện các công đoạn nghiền, trộn chế phẩm vi sinh, đảo trộn và tách nước. Phần dung dịch được ủ để tạo thành phân bón dạng nước; phần bã có thể được sử dụng để nuôi trùn quế, ủ compost hoặc phối trộn với đất tạo thành phân hữu cơ sinh học.

Cách làm này mở ra một góc nhìn khác về rác thải sinh hoạt: không phải tất cả những gì chúng ta bỏ đi đều là rác vô giá trị.

Một phần chất thải, nếu được phân loại đúng cách, có thể trở thành nguyên liệu đầu vào cho quá trình tái chế, tái sử dụng hoặc sản xuất phân hữu cơ. Đây cũng chính là tinh thần của mô hình kinh tế tuần hoàn mà kế hoạch của Sở Nông nghiệp và Môi trường đặt ra: giảm chất thải phải thu gom, vận chuyển, xử lý; đồng thời tăng cường tái sử dụng và tái chế.

Hai màu túi – một thay đổi trong nhận thức

Để hỗ trợ người dân thực hiện, mô hình có phương án cấp phát túi lưu chứa riêng cho từng nhóm chất thải. Theo kế hoạch, túi màu xanh lá cây được sử dụng để lưu chứa chất thải thực phẩm, trong khi túi màu xám dùng cho chất thải sinh hoạt khác. Việc quy định màu sắc cụ thể giúp người dân dễ nhận biết, thực hiện thống nhất và thuận lợi cho quá trình thu gom sau phân loại.

Đằng sau hai màu túi tưởng như đơn giản là một yêu cầu lớn hơn: thay đổi thói quen.

Từ trước đến nay, nhiều gia đình có thói quen gom tất cả các loại rác vào một túi rồi đưa cho đơn vị thu gom. Khi thực hiện mô hình, mỗi hộ dân cần chủ động phân loại ngay tại nơi phát sinh, lưu giữ đúng quy định và bàn giao đúng thời gian, tần suất.

Đây cũng là lý do công tác tập huấn được đặt ở vị trí quan trọng. Theo kế hoạch, bên cạnh tập huấn trực tiếp, địa phương còn triển khai tuyên truyền qua hệ thống loa phát thanh, vận động các hộ gia đình ký cam kết và tổ chức kiểm tra, giám sát trong quá trình thực hiện.

Cộng đồng cùng tham gia, cùng giám sát

Một trong những yếu tố quyết định thành công của mô hình là vai trò của Tổ tự quản và cộng đồng dân cư.

Tổ tự quản được xác định là lực lượng trực tiếp tuyên truyền, hướng dẫn các hộ gia đình phân loại, lưu chứa và bàn giao chất thải; đồng thời tham gia kiểm tra, giám sát việc thực hiện tại địa bàn dân cư.

Bên cạnh đó, đơn vị thu gom cũng giữ vai trò quan trọng khi phải thực hiện thu gom đúng thời gian, tần suất và đúng loại bao bì đối với từng nhóm chất thải. Đối với chất thải thực phẩm sau khi thu gom, đơn vị có trách nhiệm bàn giao cho Tổ tự quản để thực hiện quy trình xử lý theo mô hình.

Như vậy, mô hình tạo thành một chuỗi liên kết tương đối rõ ràng:

Hộ gia đình phân loại → Tổ tự quản hướng dẫn, giám sát → Đơn vị thu gom tiếp nhận riêng từng nhóm → Chất thải tái chế được thu hồi → Chất thải thực phẩm được xử lý → Giảm lượng rác phải xử lý cuối cùng.

Đây chính là điểm khác biệt căn bản giữa việc tuyên truyền bảo vệ môi trường theo cách truyền thống với một mô hình được tổ chức thành quy trình cụ thể, có lực lượng tham gia và có cơ chế theo dõi, đánh giá.

Không chỉ là mô hình xử lý rác, mà là mô hình thay đổi hành vi

Kế hoạch thí điểm đặt ra yêu cầu phải theo dõi, thống kê, đánh giá định kỳ tỷ lệ hộ tham gia, khối lượng chất thải được phân loại, lượng chất thải thực phẩm được tái chế và mức giảm chất thải phải xử lý. Sau quá trình triển khai, các hộ dân cũng sẽ được khảo sát về mức độ hiểu biết, sự hài lòng và những thay đổi trong hành vi thực hiện phân loại, lưu chứa, bàn giao chất thải.

Điều này cho thấy mục tiêu cuối cùng của mô hình không chỉ nằm ở số lượng túi rác được phân loại hay số kilogram chất thải được tái chế, mà quan trọng hơn là xây dựng một thói quen mới trong cộng đồng.

Khi một hộ gia đình biết phân loại rác, một khu dân cư cùng thực hiện sẽ tạo nên sự thay đổi lớn hơn. Khi việc phân loại trở thành thói quen hằng ngày, lượng chất thải được tái chế tăng lên, chất thải phải xử lý giảm xuống và môi trường sống của cộng đồng cũng được cải thiện.

Mô hình còn kết hợp điểm lưu giữ chất thải tái chế di động để thu gom giấy, chai nhựa, lon kim loại; đồng thời triển khai điểm thu gom chất thải nguy hại nhằm giúp người dân xử lý đúng cách các loại chất thải đặc thù phát sinh từ hộ gia đình.

Thuận Lợi từng bước xây dựng khu dân cư xanh, sạch, bền vững

Việc triển khai thí điểm mô hình “Phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn và tái chế chất thải thực phẩm” tại ấp Làng 3 là bước đi thiết thực trong công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn xã Thuận Lợi.

Từ một hành động rất nhỏ – phân loại rác ngay tại gia đình – mô hình hướng đến một chuỗi giá trị lớn hơn: giảm rác thải, tăng tái chế, tận dụng chất thải thực phẩm, tiết kiệm tài nguyên, giảm áp lực cho công tác thu gom và xử lý, đồng thời góp phần xây dựng cảnh quan khu dân cư “sáng – xanh – sạch – đẹp”.

Thành công của mô hình vì vậy không chỉ phụ thuộc vào thiết bị, phương tiện hay quy trình kỹ thuật, mà trước hết phụ thuộc vào ý thức và sự tham gia của từng người dân.

Với sự hướng dẫn trực tiếp của cán bộ chuyên môn Sở Nông nghiệp và Môi trường, sự phối hợp của UBND xã Thuận Lợi, các lực lượng đoàn thể, Tổ tự quản, đơn vị thu gom và đặc biệt là sự hưởng ứng của 280 hộ dân ấp Làng 3, mô hình được kỳ vọng sẽ tạo ra những chuyển biến cụ thể trong nhận thức và hành động, qua đó hình thành nền nếp phân loại chất thải tại nguồn và mở rộng tinh thần chung tay bảo vệ môi trường trong cộng đồng.

Phân loại rác hôm nay – giảm áp lực cho môi trường ngày mai. Mỗi gia đình thực hiện tốt một bước nhỏ sẽ góp phần tạo nên một Thuận Lợi xanh hơn, sạch hơn và phát triển bền vững hơn.