Ở cơ sở, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ nằm trong những bài viết phản bác thông tin sai trái, mà còn hiện diện trong từng hồ sơ đúng hạn, từng buổi tiếp dân trách nhiệm, từng cán bộ không đứng ngoài cuộc. Từ thực tiễn vận hành chính quyền địa phương 2 cấp ở xã Thuận Lợi, thành phố Đồng Nai, bài viết chỉ ra yêu cầu không để khoảng trống tư tưởng biến thành khoảng trống công vụ.

Sau sắp xếp tổ chức bộ máy, điều dễ nhìn thấy nhất là sự thay đổi về địa giới hành chính, trụ sở, chức danh, đầu mối cơ quan, số lượng cán bộ, công chức, viên chức. Nhưng điều khó nhận diện hơn, sâu hơn và cũng có tác động lâu dài hơn chính là sự chuyển động trong tư tưởng, tâm lý, thái độ và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ cơ sở. Một bộ máy mới có thể được kiện toàn bằng quyết định hành chính; một quy chế làm việc có thể được ban hành bằng văn bản; một nhiệm vụ có thể được phân công bằng kế hoạch. Nhưng để bộ máy ấy thật sự vận hành thông suốt, hiệu quả, gần dân, sát dân, thì phải có một đội ngũ cán bộ vững vàng về tư tưởng, rõ ràng về trách nhiệm, chủ động trong hành động và không đứng ngoài cuộc trước yêu cầu đổi mới.

Đó là lý do trong giai đoạn hiện nay, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ở cơ sở nói chung và ở xã Thuận Lợi nói riêng không thể hiểu hẹp là chỉ viết bài phản bác quan điểm sai trái trên không gian mạng, dù việc đó rất quan trọng. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng còn là làm cho chủ trương đúng đi vào đời sống bằng kết quả cụ thể; làm cho nhân dân thấy bộ máy sau sắp xếp không xa dân hơn, không chậm hơn, không rối hơn; làm cho cán bộ, đảng viên hiểu đúng, làm đúng, giữ đúng trách nhiệm trước Đảng, trước Nhà nước và trước nhân dân. Ở cấp cơ sở, một hồ sơ được giải quyết đúng hạn, một buổi tiếp dân có trách nhiệm, một vụ việc được đeo bám đến cùng, một cán bộ không né việc khó - tất cả đều là những biểu hiện sinh động của việc bảo vệ nền tảng tư tưởng bằng hành động.

Từ thực tiễn xã Thuận Lợi, vấn đề này càng hiện lên rõ nét. Xã Thuận Lợi được thành lập theo Nghị quyết số 1662/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của xã Thuận Lợi và xã Thuận Phú, huyện Đồng Phú, tỉnh Bình Phước cũ. Sau sáp nhập, xã có diện tích tự nhiên 167,23 km², dân số 23.655 người, địa bàn gồm 16 ấp, có 9 dân tộc anh em sinh sống; trong đó đồng bào dân tộc thiểu số có 887 hộ với 3.794 khẩu, chiếm 16,03% dân số. Đảng bộ xã có 28 chi, đảng bộ trực thuộc với 1.029 đảng viên; toàn xã có 352 cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trên tổng số 366 biên chế được giao, còn thiếu 14 biên chế (tính cả số giáo viên các trường học thuộc xã).

Những con số ấy cho thấy cấp xã sau sắp xếp không chỉ rộng hơn về địa bàn, đông hơn về dân số, đa dạng hơn về thành phần dân cư, mà còn nặng hơn về trách nhiệm chính trị. Mỗi chủ trương, chính sách, mỗi vấn đề dân sinh, mỗi hồ sơ hành chính, mỗi đơn thư, kiến nghị, khi đi đến cấp xã đều không còn là chuyện “trên giấy”. Nó là việc cụ thể, người cụ thể, thời hạn cụ thể, trách nhiệm cụ thể. Vì vậy, nếu trong đội ngũ xuất hiện tâm lý dao động, chờ đợi, làm việc cầm chừng, thì hệ quả không chỉ dừng trong nội bộ cơ quan. Nó có thể tác động trực tiếp đến chất lượng phục vụ nhân dân và uy tín của tổ chức đảng, chính quyền ở cơ sở.

Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã Thuận Lợi đã nỗ lực kiện toàn tổ chức, ổn định hoạt động, duy trì sự thông suốt của hệ thống chính trị. Đảng ủy xã đã ban hành Quy chế làm việc của Ban Chấp hành Đảng bộ xã khóa I, nhiệm kỳ 2025 - 2030; phân công các đồng chí Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ phụ trách từng lĩnh vực, địa bàn; chỉ đạo Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Mặt trận Tổ quốc và các cơ quan, đơn vị trực thuộc nhanh chóng kiện toàn tổ chức, ổn định hoạt động. Công tác thông tin, tuyên truyền, định hướng dư luận được triển khai thông qua các hội nghị học tập, quán triệt, lồng ghép trong các cuộc họp cấp ủy, cơ quan, đơn vị và hệ thống thông tin cơ sở.

Nhìn ở chiều tích cực, đây là bước khởi động cần thiết để bộ máy mới không bị lúng túng kéo dài. Nhưng cũng phải thấy rằng, càng trong giai đoạn chuyển tiếp, công tác tư tưởng càng không thể dừng ở việc quán triệt một chiều. Tư tưởng cán bộ không đứng yên sau một hội nghị. Tâm lý cơ sở cũng không ổn định chỉ bằng một văn bản. Sau sáp nhập, cán bộ có thể lo vị trí việc làm, lo chế độ chính sách, lo khối lượng công việc, lo năng lực thích ứng với mô hình mới. Nếu những tâm tư ấy không được nắm bắt, đối thoại, giải thích kịp thời, chúng có thể biến thành trạng thái chờ đợi, nghe ngóng, suy diễn. Và từ khoảng trống tư tưởng rất nhỏ ấy, khoảng trống công vụ có thể hình thành.

Khoảng trống công vụ không nhất thiết bắt đầu bằng những vi phạm lớn. Nó có thể bắt đầu từ những biểu hiện rất nhỏ: một hồ sơ xử lý chậm hơn nhưng không ai đôn đốc đến cùng; một nhiệm vụ phối hợp bị đẩy qua đẩy lại; một văn bản tham mưu còn chung chung; một cán bộ ngại học phần mềm mới; một cuộc họp thiếu chính kiến; một kiến nghị của dân chưa được trả lời rõ; một việc khó chưa ai muốn nhận trách nhiệm chính, thậm chí là một văn bản công chức soạn thảo rồi trình lên phó phòng chỉnh sửa - phó phòng chuyển lên trưởng phòng sửa và sau đó Trưởng phòng chuyển lại để Phó phòng ký. Nếu nhiều biểu hiện nhỏ tích tụ lại, chúng sẽ tạo thành độ trễ của bộ máy. Mà trong quản trị cơ sở, độ trễ của bộ máy rất dễ chuyển thành sự “sốt ruột” của người dân, sự giảm sút niềm tin và cuối cùng là chất liệu để các luận điệu xuyên tạc lợi dụng.

Thực tiễn xã Thuận Lợi cho thấy, bộ máy sau sắp xếp không hề giảm việc; trái lại, khối lượng công việc tăng nhanh. Đến nay, Ủy ban nhân dân thành phố và các sở, ban, ngành đã có 10 văn bản phân cấp về cho xã với 16 nhiệm vụ thuộc các lĩnh vực đất đai, nông nghiệp, đầu tư, xây dựng, công thương, nội vụ, giáo dục và đào tạo, y tế, văn hóa, thể thao và du lịch. Đây đều là các lĩnh vực gần dân, sát dân, dễ phát sinh hồ sơ, kiến nghị và yêu cầu xử lý kịp thời. Phân cấp, phân quyền là đúng, là cần thiết, nhưng phân cấp đi kèm với trách nhiệm, năng lực và kỷ luật thực thi. Nếu cấp xã được giao thêm việc mà cán bộ vẫn giữ nếp làm việc cũ, tâm thế cũ, kỹ năng cũ, thì nhiệm vụ mới rất dễ bị nghẽn ở khâu thực hiện.

Từ điều kiện vận hành bộ máy ngân sách phải đảm bảo sửa chữa, mua sắm thiết bị, đầu tư các hạng mục và công tác chuyển đổi số … điều đó cho thấy địa phương đã có nỗ lực rất lớn để bảo đảm điều kiện vận hành mô hình mới. Nhưng cũng từ đây đặt ra một vấn đề: đầu tư thiết bị, sửa chữa trụ sở, trang bị chữ ký số, hoàn thiện quy trình là cần thiết, song không đủ. Bộ máy hiện đại mà con người không đổi mới thì vẫn có thể chậm. Bởi một trong những điều chú ý là việc phải đồng bộ hoặc phải phù hợp giữa quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất. Điều chúng ta dễ nhận thấy là dù quy trình số mà tâm thế làm việc còn thủ công, cầm chừng, chuyển qua, đẩy lại, yếu trong kỹ năng, sợ trách nhiệm thì hiệu quả cũng không cao. Nói cách khác, khoảng trống tư tưởng không thể được lấp đầy chỉ bằng máy móc hay phần mềm; nó phải được lấp bằng trách nhiệm, kỷ luật, năng lực và tinh thần phục vụ.

Một điểm nghẽn nữa sau sáp nhập là công tác chỉnh lý, lưu trữ, số hóa hồ sơ. Một trong những khâu trọng yếu, đó là những kết quả, những sản pah63m và tư liệu cũ đã kiểm kê và rà soát nhưng chưa được chỉnh lý, còn lưu giữ tạm trong kho phần lớn vẫn trong tình trạng bó gói, để trong bao tải hoặc xếp trên kệ, chưa được chỉnh lý cụ thể. Đằng sau tài liệu ấy không chỉ là giấy tờ đơn thuần. Đó là dữ liệu đất đai, hộ tịch, tài chính, tài sản, cán bộ, đơn thư, chính sách, hồ sơ hành chính và những căn cứ liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân, tổ chức còn dang dở.

Nếu chỉ nhìn theo cách hành chính đơn thuần, đó là một khó khăn kỹ thuật. Nhưng nhìn từ góc độ bảo vệ nền tảng tư tưởng ở cơ sở, đó là một phép thử về trách nhiệm công vụ. Bởi mỗi bộ hồ sơ tồn đọng, mỗi dữ liệu chưa được chỉnh lý, mỗi tài liệu chưa được số hóa có thể làm chậm việc giải quyết yêu cầu chính đáng của người dân. Khi người dân phải chờ, phải đi lại, phải nghe câu trả lời thiếu rõ ràng, niềm tin bị bào mòn. Và khi niềm tin bị bào mòn, các thế lực xấu rất dễ khai thác để xuyên tạc rằng sắp xếp bộ máy làm rối việc, làm xa dân, làm giảm hiệu quả quản lý. Vì vậy, giải quyết điểm nghẽn hồ sơ cũng là giải quyết một điểm nghẽn tư tưởng.

Một điểm nghẽn nữa hết sức chú ý đó là công tác tiếp công dân, giải quyết đơn thư khiếu nại tố cáo. Bởi từ ngày 01/7/2025 đến nay, xã Thuận Lợi đã tiếp nhận 62 đơn thư các loại. Qua phân loại có 47 vụ việc thuộc thẩm quyền, 15 vụ việc không thuộc thẩm quyền.  Cấp uỷ, chính quyền xã đã xử lý, giải quyết được 38/47 vụ việc; còn 09 vụ việc đang được giải quyết. Mặc dù, điều thuận lợi trong số đơn thư, khiếu nại tiếp nhận thì xã Thuận Lợi không có vụ việc phức tạp, đơn thư khiếu nại, tố cáo kéo dài, vượt cấp. Kết quả này đáng ghi nhận, nhưng đồng thời nhắc nhở rằng cấp xã là nơi trực tiếp hứng áp lực đời sống. Ở đó, không có việc nào là “nhỏ” nếu việc ấy gắn với quyền lợi, tâm tư, bức xúc của dân. 

Ở cơ sở, niềm tin của Nhân dân không hình thành từ những tuyên bố lớn. Dân tin khi cán bộ hướng dẫn rõ ràng, hồ sơ được giải quyết đúng hạn, kiến nghị được lắng nghe, việc khó có người chịu trách nhiệm, sai sót được nhận diện và khắc phục. Dân không đòi bộ máy mới hoàn hảo ngay lập tức, nhưng dân có quyền đòi bộ máy ấy phải cầu thị, trách nhiệm, không đùn đẩy, không lấy lý do “mới sắp xếp” để chậm trễ kéo dài. Vì vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ở cơ sở trước hết phải được thể hiện trong năng lực phục vụ Nhân dân của bộ máy sau sắp xếp.

Đây là điểm cần được nhấn mạnh. Các thế lực thù địch, cơ hội chính trị thường lợi dụng những thời điểm chuyển đổi, sắp xếp, điều chỉnh chính sách để gieo rắc hoài nghi, thổi phồng khó khăn, xuyên tạc chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước. Một vài vướng mắc trong vận hành có thể bị quy kết thành “rối loạn bộ máy”. Một vài hồ sơ chậm có thể bị thổi lên thành “chính quyền xa dân”. Một vài tâm tư cán bộ có thể bị khai thác thành luận điệu “cán bộ mất niềm tin”. Nếu ở cơ sở không giữ được kỷ luật công vụ, không giải thích rõ chính sách, không xử lý kịp thời vướng mắc, không làm cho dân thấy mô hình mới tốt hơn bằng kết quả cụ thể, thì khoảng trống thực tiễn sẽ trở thành chất liệu cho thông tin xấu độc.

Do đó, đấu tranh phản bác quan điểm sai trái không thể chỉ bằng khẩu hiệu. Muốn phản bác luận điệu “sắp xếp bộ máy làm giảm hiệu quả phục vụ dân”, thì chính bộ máy sau sắp xếp phải vận hành hiệu quả hơn. Muốn phản bác luận điệu “cán bộ hoang mang, mất phương hướng”, thì cấp ủy phải làm tốt công tác tư tưởng, tổ chức phải công bằng, chính sách phải minh bạch, cán bộ phải giữ được kỷ luật và trách nhiệm. Muốn phản bác luận điệu “chính quyền cơ sở xa dân”, thì từng hồ sơ, từng buổi tiếp dân, từng kiến nghị, từng cuộc đối thoại phải cho dân thấy cán bộ vẫn gần dân, sát dân, vì dân.

Từ thực tiễn đó, để không để khoảng trống tư tưởng trở thành khoảng trống công vụ ở cơ sở, chúng ta nên tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp sau:

Thứ nhất, cấp ủy phải coi công tác tư tưởng là việc thường xuyên, cụ thể, có địa chỉ, có đối tượng. Không chỉ dừng ở hội nghị quán triệt, mà phải nắm bắt tâm tư từng nhóm cán bộ: nhóm tiếp tục công tác, nhóm thay đổi vị trí, nhóm có nguyện vọng nghỉ theo chế độ, nhóm chịu áp lực trực tiếp ở bộ phận tham mưu, nhóm còn hạn chế về kỹ năng số. Mỗi nhóm có một nhu cầu tư tưởng khác nhau, nên không thể dùng một cách nói chung cho tất cả. Công tác tư tưởng hiệu quả là nói đúng điều cán bộ đang nghĩ, giải thích đúng điều cán bộ đang vướng, định hướng đúng điều cán bộ cần làm.

Thứ hai, phải minh bạch chính sách, nhất là các chính sách liên quan đến cán bộ, công chức, viên chức, người hoạt động không chuyên trách sau sắp xếp. Điều gì đã có quy định thì thông tin rõ; điều gì đang chờ hướng dẫn thì nói đúng là đang chờ; điều gì chưa có cơ sở thì không hứa, không suy diễn. Chính sự mập mờ, thiếu thông tin, chậm giải thích dễ làm nảy sinh đồn đoán. Trong giai đoạn chính sách có điều chỉnh, thông tin chính thống càng phải đi trước một bước. Khi cấp ủy, chính quyền nói rõ, nói đúng, nói kịp thời, thì tin đồn sẽ bớt đất sống.

Thứ ba, phải lấy sản phẩm công việc làm thước đo quan trọng để đánh giá cán bộ. Sau sắp xếp, không thể đánh giá cán bộ bằng cảm tính, bằng thâm niên hoặc bằng sự có mặt hình thức. Càng trong giai đoạn chuyển tiếp, càng phải giao việc theo “6 rõ”^[[1]]. Cán bộ ở Trung tâm Phục vụ hành chính công phải được đánh giá bằng chất lượng hướng dẫn, tỷ lệ hồ sơ đúng hạn, thái độ phục vụ. Cán bộ chuyên môn phải được đánh giá bằng chất lượng tham mưu, khả năng xử lý hồ sơ, tinh thần phối hợp. Cán bộ lãnh đạo, quản lý phải được đánh giá bằng năng lực điều hành, tháo gỡ điểm nghẽn, giữ kỷ luật nội bộ và tạo động lực cho đội ngũ.

Thứ tư, tăng cường kiểm tra, giám sát kỷ luật công vụ, nhất là ở những khâu dễ phát sinh chậm trễ, đùn đẩy, né trách nhiệm. Kiểm tra không chỉ để phát hiện sai phạm, mà còn để chấn chỉnh sớm, phòng ngừa từ xa, bảo vệ những người làm đúng, làm nghiêm túc. Báo cáo sơ kết của xã Thuận Lợi đã thẳng thắn chỉ ra, bên cạnh kết quả đạt được, vẫn còn tình trạng một số cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu chưa thật sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo công tác kiểm tra, giám sát; kỹ năng, nghiệp vụ của một số cán bộ kiểm tra còn mới; công tác nắm tình hình cơ sở có lúc chưa kịp thời; một số kết luận sau kiểm tra, giám sát chậm được khắc phục hoặc thực hiện chưa triệt để. Những hạn chế ấy cần được xem là cảnh báo để tăng kỷ luật thực thi trong giai đoạn mới.

Thứ năm, phải chăm lo đào tạo, bồi dưỡng, nâng năng lực thích ứng cho đội ngũ. Thuận Lợi đã tổ chức đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn cho 125 lượt học viên; cử 01 cán bộ tham gia học cao cấp, 05 cán bộ học trung cấp lý luận chính trị; tổ chức cá lớp tập huấn về vận hành bộ máy mới, phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số và cử cán bộ tham gia các lớp tập huấn về mô hình chính quyền địa phương 2 cấp do Trung ương, tỉnh tổ chức. Đây là hướng đi cần tiếp tục đẩy mạnh. Bởi không thể yêu cầu cán bộ làm tốt nhiệm vụ mới nếu không trang bị cho họ kiến thức mới, kỹ năng mới, phương pháp mới. Công tác tư tưởng phải đi cùng nâng năng lực; động viên phải đi cùng giao công cụ; yêu cầu trách nhiệm phải đi cùng tạo điều kiện thực hiện.

Thứ sáu, phát huy vai trò của chi bộ trong nắm bắt và định hướng tư tưởng. Tâm lý cán bộ nhiều khi không bộc lộ trong hội nghị lớn, mà xuất hiện trong sinh hoạt cơ quan, trong câu chuyện hành lang, trong trao đổi nội bộ, trên mạng xã hội, trong thái độ xử lý công việc hằng ngày. Chi bộ phải là nơi nhận diện sớm những biểu hiện dao động, chờ đợi, né tránh, giảm sút trách nhiệm. Sinh hoạt chi bộ không nên chỉ dừng ở kiểm điểm công việc, mà cần đặt thẳng vấn đề: sau sắp xếp, đảng viên đã thích ứng ra sao, còn tâm tư gì, có biểu hiện đứng ngoài cuộc không, đã nêu gương thế nào trước quần chúng. Đảng viên là cán bộ, công chức càng phải đi trước trong vượt qua ranh giới tâm lý, bởi nếu đảng viên còn dao động thì khó đòi hỏi quần chúng yên tâm.

Thứ bảy, coi truyền thông cơ sở là một phương thức bảo vệ nền tảng tư tưởng. Khi địa phương làm được việc tốt, giải quyết được điểm nghẽn, tháo gỡ được hồ sơ, xử lý được đơn thư, nâng chất lượng phục vụ dân, cần thông tin kịp thời, ngắn gọn, dễ hiểu. Không phải để tô hồng, mà để lan tỏa niềm tin, để Nhân dân thấy mô hình mới đang vận hành, đang khắc phục khó khăn, đang phục vụ tốt hơn. Truyền thông cơ sở tốt sẽ giúp chủ trương đúng có thêm sức sống; đồng thời thu hẹp đất sống của thông tin sai trái, xuyên tạc.

Nhìn từ xã Thuận Lợi, sắp xếp tổ chức bộ máy đã và đang tạo ra một không gian quản trị mới: địa bàn rộng hơn, nhiệm vụ nhiều hơn, yêu cầu cao hơn, đội ngũ phải chuyên nghiệp hơn. Trong không gian ấy, mỗi cán bộ, đảng viên đều đứng trước một yêu cầu rất cụ thể: không được để mình trở thành khoảng trống trong dây chuyền công vụ. Một vị trí lơi trách nhiệm có thể làm chậm cả quy trình. Một khâu thiếu chủ động có thể làm người dân phải chờ. Một cán bộ đứng ngoài cuộc có thể làm suy giảm niềm tin vào cả bộ máy.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ở cơ sở vì thế bắt đầu từ những điều rất cụ thể: giữ kỷ luật công vụ, giữ trách nhiệm phục vụ dân, giữ sự minh bạch trong chính sách, giữ tinh thần nêu gương của đảng viên, giữ hiệu quả vận hành của bộ máy. Khi mỗi cán bộ làm tròn việc, mỗi chi bộ nắm chắc tư tưởng, mỗi cơ quan xử lý nhiệm vụ đúng hạn, mỗi kiến nghị của dân được quan tâm, thì nền tảng tư tưởng của Đảng được bảo vệ bằng chính thực tiễn sinh động nhất.