Luồng sinh khí từ chủ trương “vô sản hóa”

Đồn điền cao su Phú Riềng thuộc Công ty cao su Michelin là một trong những đồn điền lớn nhất thời bấy giờ. Tại đây, công nhân cao su phải làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, chịu ách áp bức, bóc lột nặng nề của giới chủ tư bản. Quyết không khuất phục, những cuộc đấu tranh tự phát của công nhân nơi đây đã liên tục diễn ra. Tuy nhiên, các phong trào giai đoạn đầu còn lẻ tẻ và thiếu đường lối. Bước ngoặt chỉ thực sự xuất hiện dưới ảnh hưởng của tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc thành lập vào tháng 6/1925.

Năm 1927, Kỳ bộ Nam Kỳ của Hội được thành lập, đến cuối năm 1928, thực hiện chủ trương “vô sản hóa”, nhiều hội viên tích cực đã dấn thân vào làm phu tại các đồn điền miền Đông Nam Bộ. Tiêu biểu trong số đó là đồng chí Nguyễn Xuân Cừ (tức Nguyễn Văn Vĩnh). Nhờ thông thạo tiếng Pháp và có tri thức, đồng chí được chủ đồn điền giao làm “công nhân tự do”, tạo điều kiện thuận lợi để đi lại trong đồn điền và bí mật tuyên truyền cách mạng.

Người đầu tiên đồng chí Nguyễn Xuân Cừ tìm đến móc nối là Trần Tử Bình – một người vốn nổi tiếng trong các cuộc đấu tranh tự phát trước đó. Từ chỗ gần gũi với số đông, Nguyễn Xuân Cừ đã truyền đạt cho Trần Tử Bình và các công nhân tích cực những kinh nghiệm, phương pháp đấu tranh cụ thể, tin tức về phong trào công nhân thế giới, về đất nước Liên Xô và chủ nghĩa Mác - Lênin. Đến tháng 4/1928, Chi bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đầu tiên tại đồn điền Phú Riềng chính thức được thành lập gồm Nguyễn Xuân Cừ (Bí thư), Trần Tử Bình, Tạ, Hồng và Hòa. Đây là một trong 19 chi bộ tiền thân của Hội ở Nam Kỳ, dẫn dắt phong trào công nhân chuyển dịch mạnh mẽ từ đấu tranh tự phát sang tự giác.

Mốc son chói lọi trong đêm rừng Suối Đá

Tháng 6/1929, Kỳ bộ Bắc Kỳ của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên chuyển sang lập trường cộng sản và thành lập Đông Dương Cộng sản Đảng. Nhằm phát triển tổ chức, đồng chí Ngô Gia Tự được cử vào Sài Gòn hoạt động với vai trò là đại diện Ban Chấp hành Trung ương lâm thời. Sau khi bắt liên lạc được với đồng chí Nguyễn Xuân Cừ, đồng chí Ngô Gia Tự đã trực tiếp chỉ đạo thành lập tổ chức Đảng tại đồn điền cao su Phú Riềng.

Đêm ngày 28, rạng sáng ngày 29/10/1929, tại khu rừng Suối Đá thuộc Làng 3 của đồn điền cao su Phú Riềng, Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng chính thức được thành lập. Chi bộ gồm 6 đảng viên: Nguyễn Xuân Cừ, Trần Tử Bình, Tạ, Hồng, Hòa và Doanh, do đồng chí Nguyễn Xuân Cừ làm Bí thư.

Sự ra đời của Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở Phú Riềng là chi bộ đầu tiên của tổ chức này tại Nam Bộ. Sự kiện này đánh dấu bước chuyển mình vĩ đại, khẳng định phong trào công nhân cao su đã có một chính đảng tiên phong đảm đương nhiệm vụ lãnh đạo. Đỉnh cao là cuộc tổng bãi công vang dội từ ngày 30/01 đến 06/02/1930 của gần 5.000 công nhân, buộc chủ đồn điền phải nhượng bộ. Trong những ngày rực lửa ấy, toàn bộ đồn điền trở thành một “Khu đỏ” kiên cường, khai sinh ra danh xưng “Phú Riềng Đỏ” anh hùng, cổ vũ mạnh mẽ cho phong trào cách mạng khắp miền Đông Nam Bộ. 

Với giá trị lịch sử to lớn đó, địa điểm này đã trở thành “địa chỉ đỏ” góp phần giáo dục truyền thống yêu nước. Di tích đã được xếp hạng là Di tích lịch sử quốc gia theo Quyết định số 05/1999-QĐ-BVHTT ngày 12/02/1999, mãi mãi là niềm tự hào của giai cấp công nhân Việt Nam.